شما اینجا هستید: خانه مطالب علميتغذیه در طول شیمی درمانی

تغذیه در طول شیمی درمانی

 متاسفانه در دهه های اخیر شاهد افزایش و شیوع سرطانها در انسان ها و جوامع مختلف هستیم و متعاقب آن روش ها و داروهای شیمی درمانی در این راستا پزشکان معالج و کارشناسان تغذیه و رژیم درمانی متناوبا" با این سوالها روبرو هستند که آیا غذاهایی وجود دارد که باید در طول شیمی درمانی از مصرف آنها اجتناب کرد؟ آیا غذاهایی وجود دارد که باید در طول شیمی درمانی بیشتر خورده شود؟ این ها سوالاتی است که بیماران در طول شیمی درمانی بیشتر پرسش می کنند. اگر بخواهیم به این سوال ها و سوالات مشابه پاسخ علمی و موثر بدهیم ابتدا باید بدانیم که اصلا" شیمی درمانی با بدن چه می کند.

داروهای شیمی درمانی مواد شیمیایی قوی هستند که از طرق مختلف و دخالت در سیستم ساختمانی و تکثیری و زایش سلول های سرطانی باعث از بین بردن آنها و توقف توسعه آنها می شوند. بدیهی است بدرجاتی کمتر در عملکرد و ساختمان سلولهای سالم و سیستمهای بدن تاثیرات منفی دارد.

چه بسا اختلال در هضم و جذب و متابولیسم غذاها در بدن شوند و از این رهگذر باعث بوجود آمدن اختلالات غذایی شدیدی در بدن می شوند. بخشی از تلاش و کوشش کارشناسان تغذیه رفع و کمبود همین اختلالات و نواقص در بیماران شیمی درمانی است

رژیم غذایی بیماران در دوران شیمی درمانی:

بهترین وعده غذایی برای افراد در دوران شیمی درمانی صبحانه است نباید در دوران شیمی درمانی بیمار را به خوردن غذای خاصی تشویق یا منع کنیم ولی بهترین نان پیشنهادی نان تست سبوسدار و بعد آن نان سنگگ سبوسدار می باشد چون نان لواش سدیم و جوش شیرین بالایی دارد البته در ایران کلیه نانهای لواش با آهن غنی سازی می شوند و آهن خطر سرطان را خصوصا در آقایان که نیازی به مکمل آهن ندارند افزایش می دهد که علت آن اکسیدان بودن آهن می باشد بنابراین توصیه می شود آقایان از نان  لواش به طور مکرر و روزانه استفاده نکنند.

محدودیت کربوهیدرات ساده با شاخص گلیسمی بالا در این بیماران خیلی مهم است. نان تست سبوسدار برای میان وعده افراد در مرحله شیمی درمانی خیلی بهتر است ولی بیسکوئیت سبوسدار بعلت تهیه از روغن نباتی بی کیفیت که حاوی ترانس FA می باشند برای این بیماران توصیه نمی شود. افزودن موز یا کاکائو به شیر باعث کاهش عدم تحمل به شیر در این افراد می شود. در دوران شیمی درمانی استفاده از ژله و شیرموز و دنت و خرما و میلک شیک ها همراه شیرخشک در میان وعده توصیه می شود.

 

جوانه های چشایی فرد در مرحله شیمی درمانی آسیب می بیند و در غذاها از نمک بیشتری استفاده می کند باید توضیح دهیم و نمک را از دسترس این افراد خارج کنیم. در این بیماران کارشناسان تغذیه و پزشکان مصرف ماهی خام و میوه جات نشسته و شیر خام و محصولات تخم مرغی خام مانند سس مایونز را محدود می کنند.

افزودن روغن زیتون و MCT به غذاها در دوران شیمی درمانی توصیه می شود.روغن MCT باعث افزایش سطح  کتون می شود  و این به نفع بیمار می باشد چون باعث می شود بدن از ذخایر چربی استفاد کند.بنابراین برای افزایش کالری غذای بیمار بهتر است از روغن MCT استفاده کرد ای نوع روغن باعث افزایش وزن نمی شود و در بدن ذخیره نمی گردد و از منابع غذایی مهم آن روغن نارگیل می باشدکه 60% MCT دارد. البته در صورت ایجاد اسهال برای بیمار مشکل ساز می شود. روغن کلزا ( کانولا) هم برای این بیماران منع مصرف ندارد.

منابع غذایی حاوی فیتواستروژن در بیماران مبتلا به سرطانهای وابسته به هورمون توصیه نمی شود. منابع غذایی فیتوستروژن عبارتند از روغن کنجد، روغن سویا و روغن بذر کتان و از دیگر منابع غذایی فیتواستروژن می توان به عدسی، لوبیا قرمز، بذر کتان، هویج، جعفری، نعنا، جو،جنیستئیناشاره کرد که مصرف یک بار در هفته آنها مشکلی ندارد ولی خوردن هر روز آب هویج یا عدسی و ... مضر است . مکمل جنیستئین و روغن آن دارای غلظت فیتوستروژن بالاست.

منابع غذایی ضداستروژن عبارتند از کلم بروکلی – انجیر – خانواده کلم – طالبی – انجیر- لوبیا سبز – مرکبات – پیاز – ذرت – گلابی – کدو تنبل – انگور که در دوران شیمی درمانی بسیار مفیدند.

نکات تغذیه ای مهم برای بیماران در دوران شیمی درمانی

*  خانم مبتلا به Breast Cancer نباید به هیچ عنوان از شیرین بیان استفاده کنند چون حاوی فیتواستروژن می باشد.

*  بیشتر مکملهای شیمیایی شامل استفاده از مواد استروئیدی می تواند باعث عود بیماری شود.

*  بعلت تداخل اثر گریپ فروت با داروهای شیمی درمانی استفاده از گریپ فروت در دوران شیمی درمانی ممنوع می باشد.

*  در دوران شیمی درمانی به هیچ وجه نباید مکمل های غذایی به بیمار تجویز شودو در شرایط خاص با صلاحدید پزشک فقط می توانیم مکمل امگا 3 توصیه کنیم.

*  مکمل کلسیم در سرطانهای وابسته به هورمون اصلا" نباید مصرف شود منابع طبیعی کلسیم را بیش از یک روز در میان یعنی دو روز یکبار 2 واحد یک فرد با سرطان پروستات نباید مصرف کنند. ولی منابع طبیعی کلسیم در بیماران مبتلا به سرطان سینه بصورت یک فرد عادی می تواند مصرف کند.

*  سلولهای سرطانی اسید دوست هستند وقتی PH خون به طرف قلیایی برود بیمار سرطانی بهبود می یابد.

*  شیمی درمانی توانایی مقابله با عفونتها را در بدن کاهش می دهد و کاهش تعداد گلبولهای سفید تایید کننده این موضوع می باشد.

*  یکی از دغدغه های کارشناس تغذیه برای این بیماران پروتئین رژیم غذایی بیمار می باشد چون مصرف کورتون باعث بادکردگی بیمار می شود و ما متوجه کاشکسی بیمار نمی شویم و بعد شیمی درمانی که پف بیمار می خوابد می فهمیم چه بلایی سر بیمار آمده است.


راهکارها برای کاهش اشتها و تهوع بیمار

  1. افزایش تعداد وعده های غذایی و کاهش حجم هر وعده
  2. مصرف نان خشک و کوکو در صورتی که دهانشان زخم نباشد.
  3. اتاقی که بیمار در آنجاست باید تهویه خوب و دمای خنک داشته باشد.
  4. غذا را در ظروف چینی دریافت کنند.
  5. پوست لیموترش را بو کنند.
  6. خوردن آبنباتهایی با طعم لیمو و نعنا
  7. خوردن آب خنک همراه لیمو در صورت زخمی نبودن دهان

 بعد تهوع نباید غذای خشک بدهیم باید غذای نرم و سرد به بیمار داده شود و غذای کم چرب و کم شیرین باشد و حجم غذا کم باشد و مصرف گوشت لخم به علت دیر هضم بودن بعد تهوع ممنوع می باشد. بهترین کار بعد تهوع مکیدن یخ و خوردن پوره سیب زمینی خنک و کته ماست می باشد.

راههای کاهش خشکی دهان:

  1. غذاهای با حرارت ملایم و خنک میل کند.
  2. غذاها را با روغن زیتون و خامه خیس و نرم کند.
  3. از بهترین موادی که ترشح بزاق را تحریک می کند آناناس و دارچین – مرکبات – نان سبوسدار – آب نبات نعنایی

مواد غذایی که دهان را خشک می کند و نباید این بیماران مصرف کنند عبارتند از:

1- کافئین         2- قهوه       3- کاکائو

راهکارهایی برای کاهش زخم دهان:

  1. محدودیت مصرف گوجه فرنگی
  2. محدودیت مصرف میوه های با پایه اسیدی مانند مرکبات
  3. پرهیز از مصرف ادویه جات و غذاهای خشک تیز مانند ته دیگ
  4. عدم مصرف غذای داغ و بسیار گرم
  5. عدم مصرف میوه و سبزیجات خام
  6. مصرف ماست شیرین برای بیماران سرطانی بلامانع است.

راهکارهای برطرف کردن مشکل یبوست     

  1.  افزایش مصرف غذاهای پرفیبر خام
  2. منع مصرف تخم مرغ، شیر، ذرت، ماهی، پیاز بعلت تولید گاز
  3. ممنوعیت مصرف آدامس مخصوصا آدامسهای بدون قند که آسپارتام و سوربیتال دارند که شدیدا نفاخ می باشند.
  4. به بیمار نوشیدنی یخ در بهشت یا آب حاوی تکه های ریز یخ بدهیم بنوشد.

راهکارهای تغذیه ای برای عارضه اسهال در شیمی درمانی

  1. نوشابه در همه موارد اسهال حکم سم را دارند مصرف آن ممنوع می باشد.
  2. حذف غذاهای پرادویه و قند و آبمیوه های صنعتی و غذاهای سرخ شده.
  3. مصرف ماست، کته ماست، هویج، موز و سیب زمینی و دوغ کفیر خیلی خوب است.

محصولات پروبیوتیک در دوران شیمی درمانی

در شیمی درمانی برای پیشگیری از عوارض یبوست و اسهال محصولات پروبیوتیک قابل  توصیه است به جز بیماران با عفونت خونی، سیروز کبدی و مصرف کنندگان کورتون با دوز بالا به علت سیستم ایمنی ضعیف

محصولات پروبیوتیک باعث اصلاح حرکات دودی دستگاه گوارش می شود که از جمله این محصولات می توان به قرص یوموگی اشاره کرد. مکملهای پروبیوتیک باید در یخچال نگهداری شوند. لاکتوکر و پروتکسین از دیگر مکملهای پروبیوتیک می باشد از این مکملها در دوران شیمی درمانی استفاده می شود.

راهکارهای تغذیه ای در صورت افت سطح نوتروفیل بیمار طی شیمی درمانی:

میزان نوتروفیل بیمار برای آنکولوژیستها اهمیت دارد در نوع شدید  ترومبوسیتوپنی که زیر 10000 می باشد باید شیمی درمانی قطع شود و تغییراتی در رژیم غذایی بیمار ایجاد شود که به شرح زیر می باشد:

مصرف غذاهای غنی از مینرال روی و سلنیم و اسید فولیک

افزایش مصرف ماست و شیر و گوشت لخم و ماهی

مکملی که در افزایش نوتروفیل و سطح ایمنی دخیل است مکمل ( Pro Police پروپولیس) شرکت مارنیس می باشد. یکی دیگر از مکملهای مفید مکمل( ایمیونس ) می باشد که در تبریز نیز موجود است.

  1. بیمار تا رسیدن سطح نوتروفیل به حد لازم نباید به هیچ عنوان سالاد و سبزی خوردن میل کند که البته افزایش نوتروفیل 2-3 روز بیشتر طول نمی کشد و تنها میوه مجاز در این دوره موز می باشد.
  2. مصرف سیب حتی اگر یک لک داشته باشد بعلت سم پاتولین برای این افراد توصیه نمی شود.
  3. تخم مرغ محلی و تخم مرغ و غذاهای حاوی تخم مرغ مانند سس مایونز در این دوره ممنوع می باشد.
  4. مصرف برگ میوه ها و کلم بروکلی و گل کلم و آجیل بعلت سم آفلاتوکسین تا زمان افزایش نوتروفیل ممنوع می باشد.
  5. مصرف جوانه ها ممنوع است مگر اینکه کاملا پخته شود مانند سمنو
  6. مصرف سیب زمینی جوانه زده و لبنیات غیر پاستوریزه ممنوع می باشد.
  7. این بیماران می توانند سبزیجات پخته را در غذاها دریافت کنند.

ریسک فاکتورهای تخمین زده شده

  1. سابقه فامیلی مخصوصا مادر، خواهر یا دختر
  2. سن: با افزایش سن توده چربی افزایش و توده عضلانی کاهش می یابد و خطر سرطان افزایش می یابد.
  3. افرادی که تا بحال بچه به دنیا نیاوردند.
  4. بلوغ زودرس و یائسگی زودرس
  5. داشتن بقیه بیماریهای مربوط به پستان
  6. هورمون تراپی
  7. مواد شیمیایی
  8. عدم فعالیت
  9. کاهش ملاتونین
  10. تماس با آفت کشها
  11. داروهای محرک بارداری

نکات مهم و دانستنیهای مفید

*  در آقایان هم سرطان سینه بوجود می آید ولی پیش آگهی سرطان سینه در آقایان بدتر از خانمهاست چون به قفسه سینه نزدیک است و سریع باعث متاستاز می شود.

*  کاهش وزن به کاهش استروژن کمک می کند و برای کاهشIGF1  باید میزان کربوهیدرات ساده را در رژیم غذایی کاهش داد.

*  روزه داری باعث تحریک گلوکونئوژنز و شوک هیپرگلیسمی می شود که برای افراد سرطانی ضرر دارد.

*  چاقی مهمترین عامل بلوغ زودرس می باشد.

*  غلظت استروژن آزاد شده از بافت چربی بیشتر از استروژن آزاد شده از تخمدان می باشد. در نتیجه در آقایان چاق با افزایش استروژن آزاد شده خطر سرطان سینه افزایش می یابد چون استروژن فعال کننده روند سرطانی شدن است.

*  در وایتکس ترکیبات شبه استروژن وجود دارد و خطر سرطان سینه در خانمهای وسواسی که از این ماده بیشتر استفاده می کنند بالاست.

*  در سرطانهای وابسته به هورمون شامل سرطان سینه و سرطان پروستات مصرف روغن کنجد، روغن سویا و روغن بذر کتان توصیه نمی شود.

*  در بخشهای آنکولوژی بیان شده به هیچ وجه برای گرم کردن غذا نباید از مایکرویو استفاده کرد ولی استفاده از مایکرویو و مضر بودن آن در سرطان فعلا ثابت نشده است.

*  برای خانمهای با کیست سینه (پلی کیستیک) توصیه می شود به هیچ عنوان از مکمل ویتامین E استفاده نکنند.

*  اثر پیشگیری کننده سویا از سرطان پستان در صورتی است که از بچگی حداقل یک بار در هفته سویا استفاده می کنند ولی اگر از 25 سالگی هر 3 ماه یکبار میل فرد به خوردن سویا بکشد اثر پیشگیری کننده ندارد.

 

 

 فائضه مهان فر – کارشناس تغذیه بیمارستان فوق تخصصی بهبود 1396

 

منابع:

كتاب Health and Nutrition كراوس

كتاب Modern Nutrition  

مقالات سایتهای معتبر

 

 

 

Last modified on یکشنبه, 03 دی 1396 11:48
Rate this item
(2 votes)

اطلاعيه ها

شبکه های اجتماعی